حسین علیزاده اثر درویش خان -1

حسین علیزاده اثر درویش خان -2

حسین علیزاده اثر درویش خان -3

حسین علیزاده اثر درویش خان -4

حسین علیزاده اثر درویش خان -5

حسین علیزاده اثر درویش خان -6

حسین علیزاده اثر درویش خان -7

حسین علیزاده اثر درویش خان -8

چهار مضراب اصفهان

پریزاد درآمد ماهور

پریزاد گوشه وا داد

تار درویش خان آواز میرزا سید احمد خان

درویش خان   

غلامحسین درویش فرزند حاجی بشیر طالقانی در 1289 ه.ق (1872م) متولد شد. پدرش به نواختن سه تار آشنا بود. درویش در حدود 11 سالگی به شعبه موزیک دارالفنون رفت و خط موسیقی و نواختن طبل کوچک و شیپور را آموخت. چون پدرش به دوستان خود درویش خطاب می کرد این کلمه به غلامحسین اطلاق شد بطوری که بعدها نام خانوادگی او شد. او مدتی در دسته موزیک ملیجک (عزیزالسلطان) طبل کوچک می نواخت. پس از مدتی او به کلاس موسیقی آقا حسینقلی رفت و نزد او تار و سه تار آموخت و به دستگاه شعاع السلطنه ( پسر مظفرالدین شاه ) والی فارس راه یافت و با او به شیراز رفت و در همانجا ازدواج نمود .

او برای جبران کمبود مستمری و امرار معاش بناچار به پذیرفتن دعوت بزرگان دیگر گردید و بهمین جهت مورد غضب شعاع السلطنه واقع شد و دستور داد انگشتان دست درویش را قطع کنند! در این هنگام کمال السلطنه پدر ابوالحسن صبا که از دوستان درویش خان بود نزد والی وساطت کرد و او را از این سرنوشت وحشتناک نجات بخشید. چندی بعد درویش در تهران در منزل خود کلاس موسیقی دایر کرد. شعاع السلطنه که با خبر شده بود فراشی را بکلاس او فرستاد که درویش را مجبور به بازگشت به شیراز کند. ولی درویش از چنگ او فرار کرد و به دوستش که سرایدار سفارت انگلیس بود پناه برد.سرایدار در فرصت مقتضی او را به سفیر انگلیس معرفی کرد و درویش با نواختن چند نغمه اروپائی با تار بهمراهی پیانو خانم سفیر موفق به جلب نظر آنان و اخذ نامه ای از سفارت به شعاع السلطنه شد که تقاضای آزادی او را کرده بودند و با آن نامه از شر مزاحمت شعاع السلطنه خلاص گشت. بعدها درویش رئیس ارکستر اخوان صفائی شد و در انجمن اخوت با ابتکاری جالب پیش درآمد را ابداع کرد. آثار او برخی تابع سنت و بخشی تحول یافته است و پیش درآمد های او دارای ویژگیهایی است که تا آن زمان سابقه نداشته.

درویش خان دوستان خود را یا پیرجان می خواند و آنها نیز همین را بخود او خطاب می کردند.

او دو سفر برای ضبط صفحه به خارج سفر کرد. در سفر اول با شهردار، طاهرزاده، رضا قلی خان، هنگ آفرین ، باقر خان رامشگر، اسداله خان و اکبر خان فلوتی از راه روسیه به لندن رفتند و در جشن شرکت هیزماسترزویس صفحاتی ضبط کردند. سفر دوم با تفاق بافر خان، طاهرزاده، اقبال السلطان و دوامی به تفلیس رفتند و صفحه هایی ضبط کردند که بعلت تقارن با جنگ جهانی اول در سال 1914م فقط تعدادی از آن صفحات به تهران رسید.

درویش خان برای شاگردان خود ابتکار دیگری کرده بود باین صورت که مدالی طلا به شکل تبرزین (علامت درویشی) تهیه کرده بود و شاگردانیکه از کلاس موسیقی او فارغ التحصیل می شدند موفق به اخذ آن مدال طلا می شدند و به داشتن آن مباهات می نمودند. درویش بمناسبت کنسرتهای بشردوستانه و خدمات هنری که انجام داده بود از وزارت فرهنگ نشان علمی گرفت .

درویش در موسیقی مبتکر بوده است. او یک سیم سفید اضافی قبل از سیم زرد بم به تار اضافه کرد که در سه تار نیز چنین ابتکاری قبل از درویش توسط میرزا محمد علی مشتاق بعمل آمده بود. از ابتکارات دیگر او ساختن پیش درآمد بوده است و ساختن رنگ و تصنیفها وبرخی قطعات مانند مارش و پولکا که موسیقی را از حالت یکنواختی بیرون آورده و آنرا برای همنوازی مناسب ساخت. درویش در نوازندگی مهارت و دارای قدرت بیان بود. جملات موسیقی او تقلیدی نبوده است و اکثر ابتکار و خلاقیت هنری در نواخته های او بگوش می رسد. قطعات ضربی او از نظر اجرا نسبت به نوازندگی نسل قبل از او مانند میرزا عبداله با حال و شوخ و شنگ بوده است.

درویش خان در شب 2 آذر 1305 ه.ش (1926م) هنگامیکه شبانگاه با درشکه از خیابان امیریه بطرف شمال می رفت درشکه حامل او با یک اتومبیل تصادف کرد و در بیمارستان نظمیه بر اثر ضربه مغزی درگذشت و در مقبره ظهیرالدوله ( در راه دربند ) بخاک سپرده شد. و می توان گفت درویش خان ازاولین قربانیان اتومبیل در ایران است.

محمد هاشم میرزا متخلص به افسر در مدح این استاد و درویش عبدالله طالقانی مبتکر خط شکسته فارسی که هر دو طالقانی هستند دو بیت زیر را سروده است:

درویش زمان ما و درویش نخست

                              هریک به رهی رسم تجدد می جست

آن یک خط راست را شکسته بنوشت

                              وین موسیقی شکسته را کرد درست

ایرج میرزا نیز در وصف او از زبان زهره در منظومه

زهره و منوچهر گفته است:

تار نهم در کف درویش خان        تا بدمد بر بدن مرده جان

منابع:

http://www.harmonytalk.com/id/1035  

 

رده‌های صفحه: گورستان‌های تهران | اهالی تهران | آهنگسازان اهل ایران | موسیقی ایرانی | درگذشتگان در حادثه رانندگی | ایرانیان درگذشته در حادثه رانندگی